อัปเดตวัคซีนป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ที่คนยุคใหม่ควรรู้ก่อนเริ่มมีเพศสัมพันธ์

ในยุคที่ผู้คนเปิดกว้างเรื่องเพศสัมพันธ์มากขึ้น ความรู้เกี่ยวกับการป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ (Sexually Transmitted Infections: STIs) จึงมีความสำคัญมากกว่าที่เคย เพราะแม้จะใช้ถุงยางอนามัยอย่างสม่ำเสมอ ก็ไม่สามารถป้องกันได้ 100% โดยเฉพาะโรคที่ติดต่อผ่าน การสัมผัสผิวหนัง เช่น HPV หรือบางชนิดที่ไม่มีอาการบ่งชัด เช่น ไวรัสตับอักเสบบี

หนึ่งในวิธีที่ได้ผลที่สุดสำหรับการป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ คือ วัคซีนป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ซึ่งปัจจุบันมีให้เลือกหลายชนิด ไม่ว่าจะเป็นวัคซีน HPV วัคซีนไวรัสตับอักเสบเอ หรือวัคซีนไวรัสตับอักเสบบี ที่สามารถช่วยลดโอกาสเกิดโรคเรื้อรัง หรือโรคร้ายแรงที่เกี่ยวกับระบบสืบพันธุ์ได้อย่างมาก

โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ที่มีวัคซีนป้องกันได้ในปัจจุบัน

ปัจจุบันยังไม่มีวัคซีนสำหรับโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ทุกชนิด แต่มีวัคซีน 3 กลุ่มหลักที่ ได้รับการยอมรับทั่วโลก ว่าป้องกันโรคสำคัญได้ คือ

• วัคซีน HPV (Human Papillomavirus Vaccine) ป้องกันการติดเชื้อ HPV ที่ก่อให้เกิดมะเร็งหลายชนิด และหูดหงอนไก่
• วัคซีนป้องกันไวรัสตับอักเสบบี (HBV Vaccine) ป้องกันโรคตับอักเสบเรื้อรัง มะเร็งตับ และการติดเชื้อจากการสัมผัสเลือด–สารคัดหลั่ง
• วัคซีนป้องกันไวรัสตับอักเสบเอ (HAV Vaccine) ป้องกันไวรัสตับอักเสบเอ ซึ่งติดต่อจากอุจจาระ ปาก และ Oral–Anal Sex

วัคซีนเหล่านี้ถือเป็น มาตรฐานการป้องกันโรคทางเพศสัมพันธ์ ในระดับสากล และแนะนำให้ฉีดตั้งแต่ก่อนมีเพศสัมพันธ์ หรือในช่วงเริ่มต้นของชีวิตวัยรุ่น

วัคซีน HPV

HPV เป็นไวรัสที่แพร่ได้ง่ายมากจากการสัมผัสผิวหนังบริเวณอวัยวะเพศ แม้ไม่มีการสอดใส่ก็สามารถติดได้ ทำให้เป็นหนึ่งในโรค STI ที่พบบ่อยที่สุดในโลก

ทำไมวัคซีน HPV ถึงสำคัญมาก?

เพราะ HPV เป็นสาเหตุของโรคต่อไปนี้

• มะเร็งปากมดลูก
• มะเร็งช่องคลอด
• มะเร็งทวารหนัก
• มะเร็งช่องปากและคอหอย
• มะเร็งองคชาต
• หูดหงอนไก่
• ผู้ชาย–ผู้หญิง–LGBTQ+ ทุกคนมีความเสี่ยงเท่าเทียมกัน

ชนิดของวัคซีน HPV

• 2 สายพันธุ์ (HPV2) – ป้องกันมะเร็ง
• 4 สายพันธุ์ (HPV4) – ป้องกันทั้งมะเร็ง + หูดหงอนไก่
• 9 สายพันธุ์ (HPV9) – ป้องกัน ครบที่สุด และเป็นมาตรฐานในหลายประเทศ

ควรฉีดเมื่อไหร่?

• วัยรุ่นอายุ 9–26 ปี: ได้ผลดีที่สุด
  ผู้ใหญ่อายุ 27–45 ปี: ยังฉีดได้และลดความเสี่ยงอย่างมาก
• LGBTQ+, MSM และผู้ที่มีคู่นอนหลายคน: ควรฉีดอย่างยิ่ง

จำนวนเข็ม ขึ้นอยู่กับอายุเริ่มต้น

• ฉีดก่อนอายุ 15: 2 เข็ม
• ฉีดหลังอายุ 15: 3 เข็ม

วัคซีนไวรัสตับอักเสบบี (HBV Vaccine)

HBV ติดได้จากเลือดและสารคัดหลั่ง เป็นโรคที่ติดต่อได้ง่ายกว่าที่หลายคนคิด โดยสามารถติดต่อผ่าน

• เพศสัมพันธ์
• เลือด
• ของมีคมร่วมกัน
• จากแม่สู่ลูก

การติดเชื้ออาจนำไปสู่ภาวะเรื้อรัง เช่น

• ตับแข็ง
• มะเร็งตับ
• ตับอักเสบเรื้อรัง

ในประเทศไทย ผู้ที่เกิดหลังปี 2535 ส่วนใหญ่ได้รับแล้ว แต่ยังมีหลายคนที่

• ฉีดไม่ครบ
• ไม่เคยตรวจภูมิคุ้มกัน
• ไม่มีประวัติการฉีด
• เพราะฉะนั้น ควรตรวจภูมิ ถ้าพบว่าไม่มีภูมิ ให้ฉีดทันที

จำนวนเข็ม มาตรฐาน คือ 3 เข็ม ในระยะ 0 – 1 เดือน – 6 เดือน

วัคซีนไวรัสตับอักเสบเอ (HAV Vaccine)

ไวรัสตับอักเสบเอ ติดต่อผ่านอาหาร น้ำดื่ม และ กิจกรรมทางเพศแบบปาก–ทวารหนัก (Oral–Anal Contact) เหมาะกับกลุ่มผู้ชายที่มีเพศสัมพันธ์กับผู้ชาย (MSM) เป็นพิเศษ

• อาการของ HAV
  • ตัวเหลือง
  • อาเจียน
  • ตับอักเสบเฉียบพลัน
  • อ่อนเพลียเรื้อรัง
  • แม้จะไม่เรื้อรังเหมือน HBV แต่ก็ทำให้ร่างกายอ่อนแอมาก และหยุดงานหลายสัปดาห์
• จำนวนเข็ม ฉีด 2 เข็ม ห่างกัน 6 เดือน

ใครบ้างที่ควรฉีดวัคซีนป้องกันโรคทางเพศสัมพันธ์เป็นพิเศษ

แม้วัคซีนป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ จะเหมาะกับทุกคน แต่กลุ่มต่อไปนี้ควรได้รับการฉีดเป็นพิเศษ

• กลุ่มคนวัยรุ่นและคนที่กำลังเริ่มต้นมีเพศสัมพันธ์ ความเสี่ยงสูงเพราะอาจยังไม่รู้วิธีป้องกันที่ถูกต้อง
• คนที่มีคู่นอนหลายคน เพิ่มความเสี่ยงการติดเชื้อจากคู่นอนใหม่
• LGBTQ+ และ MSM (ชายรักชาย) มีความเสี่ยง HPV, HAV และ HBV มากกว่ากลุ่มอื่นจากข้อมูลทางการแพทย์
• ผู้ชายที่ไม่เคยตรวจ HPV หรือเคยเป็นหูดหงอนไก่ การฉีดช่วยลดโอกาสเป็นซ้ำ
• ผู้หญิงที่ยังไม่เคยฉีดวัคซีน HPV เพราะลดความเสี่ยงมะเร็งปากมดลูกได้มากกว่า 90%
• คนทำงานในอุตสาหกรรมบริการ เช่น สถานบันเทิง, นวด, สปา  เหมาะอย่างยิ่งสำหรับ HPV และ HBV
• คนที่เดินทางต่างประเทศบ่อย บางประเทศมีการระบาดของ HAV สูง

ตารางเปรียบเทียบ วัคซีนป้องกันโรคติดต่อทางเพศ 

วัคซีน	ป้องกันอะไร	จำนวนเข็ม	เหมาะสำหรับ
HPV	มะเร็ง + หูดหงอนไก่	2–3 เข็ม	ทุกเพศ 9–45 ปี
HBV	มะเร็งตับ + ตับอักเสบ	3 เข็ม	ทุกคนควรฉีด
HAV	ตับอักเสบเฉียบพลัน	2 เข็ม	MSM, นักเดินทาง

ฉีดวัคซีนแล้ว ต้องตรวจโรคทางเพศสัมพันธ์อยู่ไหม?

หลายคนเข้าใจผิดว่า ฉีดวัคซีนแล้วปลอดภัยทุกโรค แต่นี่ไม่ใช่ความจริง เพราะวัคซีนมีเฉพาะสำหรับบางโรคเท่านั้น

• วัคซีนป้องกันได้เฉพาะ
  • วัคซีน HPV
  • วัคซีนไวรัสตับอักเสบบี
  • วัคซีนไวรัสตับอักเสบบเอ
• โรคที่ ไม่มีวัคซีน ต้องตรวจเป็นประจำ
  • ซิฟิลิส
  • หนองใน
  • คลามัยเดีย
  • เริม HSV
  • HIV
  • ไทรโคโมแนส

ดังนั้น วัคซีน = ป้องกันบางโรคได้ การตรวจสม่ำเสมอ = ป้องกันทั้งหมดได้ ทั้งสองอย่างต้องทำควบคู่กันเสมอ

ฉีดวัคซีนก่อน หรือหลังมีเพศสัมพันธ์ต่างกันไหม?

• ก่อนเริ่มมีเพศสัมพันธ์: ดีที่สุด ร่างกายยังไม่เคยสัมผัสเชื้อ → มีภูมิคุ้มกันเต็ม 100%
• หลังมีเพศสัมพันธ์แล้ว: ยังมีประโยชน์ โดยเฉพาะ
  • วัคซีน HPV (Human Papillomavirus Vaccine)
  • วัคซีนป้องกันไวรัสตับอักเสบบี (HBV Vaccine)
  • วัคซีนป้องกันไวรัสตับอักเสบเอ (HAV Vaccine) 
  • แม้เคยสัมผัสเชื้อหนึ่งสายพันธุ์ ยังป้องกันสายพันธุ์ที่เหลือได้

วัคซีนป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ เหมาะกับคนที่ใช้ PrEP หรือ PEP ไหม?

คำตอบ คือ เหมาะมาก

PrEP/PEP ป้องกันเฉพาะ HIV แต่ ไม่ป้องกันโรคอื่น วัคซีนจึงช่วยเติมเต็มช่องว่างของการป้องกัน

• เหมาะกับผู้ชายที่ใช้ PrEP อยู่แล้ว เพราะ PrEP ไม่ป้องกัน HPV, HAV, HBV
• เหมาะกับผู้ที่เคยใช้ PEP เพราะหมายถึงมีเหตุการณ์เสี่ยง → ควรฉีด HPV + HBV

ค่าใช้จ่ายของวัคซีนป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ในปัจจุบัน

ราคาอาจแตกต่างตามสถานบริการ แต่โดยรวมมีดังนี้

• วัคซีน HPV
  • 4 สายพันธุ์: 2,500–3,200 บาท/เข็ม
  • 9 สายพันธุ์: 3,800–5,000 บาท/เข็ม รวม 3 เข็ม อาจอยู่ที่ 9,000–15,000 บาท
• วัคซีน HBV ประมาณ 300–600 บาท/เข็ม
•  วัคซีน HAV ประมาณ 1,500–2,500 บาทต่อเข็ม แม้จะมีค่าใช้จ่าย แต่ คุ้มค่ามาก เพราะการป้องกันถูกกว่าการรักษาเสมอ

อ่านบทความอื่นๆ เพิ่มเติม

• ลดความเสี่ยงโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ในผู้ติดเชื้อเอชไอวี ทำได้จริงหรือไม่?
• Doxy-PEP คืออะไร? แนวทางป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ที่ควรรู้

วัคซีนป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ถือเป็นหนึ่งในวิธีการป้องกันที่ปลอดภัย มีประสิทธิภาพ และเหมาะกับทุกเพศทุกวัย โดยเฉพาะคนยุคใหม่ที่ให้ความสำคัญกับการดูแลสุขภาพทางเพศอย่างมีความรับผิดชอบ วัคซีนสำคัญที่ควรได้รับการอัปเดตอย่างสม่ำเสมอ ได้แก่ วัคซีน HPV, HBV และ HAV ซึ่งช่วยลดความเสี่ยงของโรคร้ายแรง รวมถึงมะเร็งหลายชนิดได้อย่างมาก อย่างไรก็ตาม เพื่อให้การป้องกันมีความครบถ้วนและรอบด้านมากที่สุด 

การฉีดวัคซีนควรทำควบคู่ไปกับการตรวจสุขภาพทางเพศเป็นประจำ การใช้ถุงยางอนามัยอย่างถูกวิธี การสื่อสารและพูดคุยอย่างตรงไปตรงมากับคู่นอน รวมถึงการใช้ PrEP หรือ PEP ในกรณีที่มีความเสี่ยงหรือมีความจำเป็น การดูแลตัวเองตั้งแต่วันนี้ไม่เพียงช่วยป้องกันปัญหาสุขภาพในอนาคต แต่ยังทำให้ทุกความสัมพันธ์เป็นไปอย่างปลอดภัย มั่นใจ และมีความสุขมากยิ่งขึ้นด้วย

เอกสารอ้างอิง

• World Health Organization (WHO). Human papillomavirus and HPV vaccines. ข้อมูลเชิงลึกเกี่ยวกับวัคซีน HPV ชนิดต่างๆ กลุ่มอายุที่แนะนำ และตารางการให้วัคซีน. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก https://www.who.int/teams/immunization-vaccines-and-biologicals/diseases/human-papillomavirus-vaccines-(HPV)
• Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Primary Prevention Methods – Vaccination for HPV, HAV, and HBV. อธิบายบทบาทของวัคซีน HPV, ไวรัสตับอักเสบเอและบี ในการป้องกันการติดเชื้อที่ติดต่อได้ทางเพศสัมพันธ์. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก https://www.cdc.gov/std/treatment-guidelines/clinical-primary.htm
• World Health Organization (WHO). Hepatitis B vaccines: WHO position paper – July 2017. เอกสารท่าทีของ WHO เกี่ยวกับวัคซีนไวรัสตับอักเสบบี กลุ่มเป้าหมายและตารางการฉีด. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก https://www.who.int/teams/immunization-vaccines-and-biologicals/policies/position-papers/hepatitis-b
• กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. เอกสารคำแนะนำการให้วัคซีนสำหรับผู้ใหญ่ (Life-course Vaccination) รวมทั้งวัคซีนไวรัสตับอักเสบบีและเอสำหรับวัยรุ่นและผู้ใหญ่. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก https://www.ddc.moph.go.th/uploads/publish/1747420251012225136.pdf
• สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.). มะเร็งปากมดลูกกับวัคซีนป้องกันมะเร็งปากมดลูก (HPV). ข้อมูลชนิดของวัคซีน HPV กลุ่มเป้าหมาย และประโยชน์ในการป้องกันมะเร็ง. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก https://oryor.com/media/infoGraphic/media_printing/1348